De Iran-oorlog in het Midden-Oosten, maakt vliegtuigreizen naar en via Dubai, Doha en Abu Dhabi haast onmogelijk. Geen wonder dat zomerbestemmingen in Europa snel aan populariteit winnen, met Italië als een van de all-time favorieten. Met zon en zee en vele vormen van cultuur als extra smakelijke troeven. En met in het zuiden ook veel overblijfselen uit de Griekse oudheid. Daar in de ‘voetzool’ van het mediterrane land, in de regio Basilica, heeft het Leuvense architectenduo Gijs Van Vaerenbergh een sterk nieuw werk neergezet. In het park van het Museo Archeologico Nationale della Siritide hebben ze met Inverse ruin bovenop de ruïne van de tempel van Dionysus, waarvan haast alleen de funderingen overblijven, de volumes van het oorspronkelijke gebouw weer tot leven geroepen. Niet door het opnieuw op te bouwen, maar door met zwevende fragmenten van zuilen, dak en muren een impressie op te roepen van wat er ooit was. Ze zijn opgehangen aan een stalen geometrisch frame, dat onwillekeurig doet denken aan ruitjespapier, of aan een tekentechnisch grid waarop de verhoudingen van de tempel uit 433-432 voor Christus zorgvuldig worden uitgetekend. Janpieter Gijs en Arnout Van Vaerenberg zijn kunstenaars, landschapsontwerpers én ook onloochenbaar architecten, met ontzettend veel gevoel voor ruimtelijkheid. En meesters in de suggestie, waarbij ze niet alleen toevoegen, maar ook handig gebruikmaken van wat ontbreekt. Europareizigers aller landen, ga dat zien én voelen!
Inverse Ruin van Gijs Van Vaerenbergh is een van de drie kunstwerken die deel uitmaken van Siris, een artistiek verrijkingsproject voor het Archeologisch Park van Herakleia in Policoro. Dat is niet ver van het aloude stadje Matera, waarvan de prehistorische Sassi-grotten op de Unesco-werelderfgoedlijst staan. In die historische omgeving, catapulteert deze installatie van 35 m lang, 17 meter breed en 12 meter hoog je als bezoeker met gemak terug naar de tijd dat de tempel van Dionysos nog overeind stond. Wanneer je onder nieuwe, in kalkmortel uitgevoerde ‘brokstukken’ doorwandelt, komt het geheel weer tot leven, terwijl alle originele elementen weg zijn, op de funderingen na. Normaliter ontstaat een ruïne door eeuwenlange slijtage en vooral door de zwaartekracht, die wat loszit en zwak is onherroepelijk ten gronde richt. Als tegenzet doen de twee artistieke architecten precies het omgekeerde: bovenop het restant, werken ze naar boven, de hoogte in. Ze zetten een stalen skelet op de antieke vloer, hangen er fragmenten in, en draaien zo de aftakeling weer wat om. Niet door alles minutieus herop te bouwen. Wel door een stalen grid met nieuw gemaakte tempelfragmenten toe toe voegen. Die als subtiele suggesties het verleden oproepen, samen met veel vragen daarover.
In Zuid-Italië drukt Antonio Oriente, de artistiek directeur van het Siris-project, zijn enthousiasme voor de ingrepen van de Belgen zo uit: “Naast hun originele interpretatie van volume en het scherpe contrast tussen de precieze geometrie van de metalen structuur en de chaotische explosie van de ruïne, is vooral de omkering van de materiële aanwezigheid bijzonder intelligent. Ze opent de visuele ruimte voor de archeologische resten en garandeert tegelijk de volledige omkeerbaarheid van de ingreep. De voorgestelde vormen roepen een gevoel van onvolledigheid en de kwetsbaarheid van tijd op — niet uitgewist door restauratie, die een illusie van het verleden biedt, noch door reconstructie, die een illusie van het heden creëert. Het werk introduceert een nieuwe bewoner in het Park: tegelijk vreemd en eigen, verdwenen en levend, aanwezig op dezelfde plaats en in dezelfde tijd.”
—
Dit en veel ander moois is te bewonderen in het park én het museum: National Archaeological Museum of Siritide, Via Colombo 8, 75025 Policoro (MT). Een prima reisidee voor deze lente of zomer. Foto’s © Roberto Conte
