Het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten/Bozar is nog geen honderd jaar oud; dat vieren ze pas in 2028. En toch heeft de architecturale parel van Victor Horta het al erg te verduren gehad, vooral door zware aanpassingswerken in de jaren 60 en 80 van de vorige eeuw. De ‘moderniseringen’ en toevoegingen onttrokken het originele ontwerp van Horta grotendeels aan het zicht. In de ondergrondse Kamermuziekzaal, nu Zaal M, werden betonstructuren bekleed, balkons mismeesterd en kwam zelfs een verlaagd plafond te hangen. Aanpassingen die ook de akoestiek geen deugd deden. Gelukkig heeft een ingrijpende renovatie die architecturale erreurs nu rechtgezet. De prachtige, doorleefde betonnen kolommen en balken van Victor Horta kregen opnieuw een hoofdrol toebedeeld, in een geslaagd samenspel met nieuwe, kwaliteitsvolle meubels en materialen. Zoals de zacht gestoffeerde stoelen op een verende tribune, of de speciaal uitgezochte en prima passende houtsoorten. Tegelijk is de zaal technisch en akoestisch weer top en helemaal mee met de tijd. De betere modernisering, quoi.
Het was tussen 1919 en 1922 dat Victor Horta vaak samenzat met bankier en filantroop Henry Le Bœuf, en vijf ontwerpen tekende voor het Paleis voor Schone Kunsten. Daarbij evolueerde het project van een monumentale naar een eerder functionele esthetiek. De architect maakte daarbij graag gebruik van gewapend beton, wat nieuw was voor die tijd. Het eindresultaat kon hem erg bekoren, hij verwoordde het later zo: “Qu’elle était jolie, en béton nu, ma salle de musique de chambre …” Daarom liet hij het ruwe beton zo graag onbedekt, net zoals het staal uit zijn art-nouveaugebouwen. Maar enkele decennia later dachten de verantwoordelijken van het Palais des Beaux Arts er anders over en werd het interieur ‘aangepast’. Om dat twintig jaar later nog wat grondiger te doen, waardoor van Horta’s werk almaar minder overbleef.
Gelukkig zijn intussen de tijden en ook de architecturale zeden opnieuw geëvolueerd, met weer meer aandacht voor de authentieke elementen. Zoals de betonnen structuur die zichtbaar was in de hele zaal. Dat hadden ze goed begrepen bij Atelier d’Architecture Pierre Hebbelinck, een Luiks architectenatelier dat al heel wat theaters en andere cultuurhuizen een nieuw leven gaf. Eerst gaf het historicus en Horta-specialist Jos Vandenbreeden de opdracht om onder meer duizenden plannen van de oorspronkelijke bouwfirma Blaton te onderzoeken en zo de ware bedoeling van Victor Horta in al haar details te begrijpen. Pas daarna werden de renovatieplannen getekend, goedgekeurd en uitgevoerd. De originele betonstructuur werd weer blootgelegd, en zelfs de drilboor-littekens van de vorige renovatie waarbij de balkons verdwenen, mochten nu zichtbaar blijven. Want ze zijn interessante, fragiele getuigen van de architecturale geschiedenis van dit bijzondere gebouw. En de uitstekende afwerking, met kwaliteitsmaterialen die perfect passen bij de historische betonnen uitgangspunten, deed de rest. Met als kers op de taart: een volledig nieuwe technische installatie, die Zaal M ook op dat vlak ver doet uitsteken boven alles wat eerder aanwezig was. Tegelijk werden ook de geluidsisolatie, brandveiligheid en het zicht van het publiek op het podium grondig aangepakt en verbeterd.
En wat wordt er vanaf nu geprogrammeerd, voor de meer dan de 470 toehoorders van Zaal M? De prima akoestiek verwelkomt nu tal van niet-versterkte concerten van een hoog niveau. Zoals bijvoorbeeld het strijkkwartet Quatour Goya met de Belgische Elisabethlaureate Sylvia Huang, het Ensemble Hopper uit Luik, het Sitkovetsky Trio (15/3) of Bang on a Can met het Vlaams Radiokoor (08/05). De uitgebreide scenografische mogelijkheden creëren ook ruimte voor podiumkunsten, muziektheater en geënsceneerde concerten. Daarnaast is er versterkte muziek van verschillende genres te horen, zoals global music en jazz, met dank aan het uiterst kwalitatieve audiosysteem dat ook in de bovenliggende Henry Le Bœufzaal de dienst uitmaakt. En zaal M biedt ook een mooi gerenoveerd podium aan grote schrijvers, denkers en dansers. Staan de komende maanden op het programma: Julia Wolfe (27/02), Ronan Bouroullec (02/06), Philman Architects (31/03), Het Schrijversparlement (01/04), James Bridle (29/04) en danser/choreograaf Boris Charmatz (10-11/03).
Tegelijk met Zaal M, werden ook de naastgelegen Studio (met 210 zitplaatsen) en de drie artiestenloges grondig gerenoveerd. Het totale budget bedroeg 11 miljoen euro.
Foto’s © Bozar/Yves Gervais
